Πράγματι, τι να πρωτοπεί κανείς για αυτά τα θέματα...;
Ας παραθέσω μόνο μερικές παρατηρήσεις μου...
Ηλίας έγραψε:ο παράγοντας τύχη γίνεται κάτι παραπάνω απο μιά απλή λέξη.
Ο "παράγοντας τύχη" είναι απλά ένας μηχανισμός που δημιουργήσαμε στην προσπάθειά μας να κατανοήσουμε όλα όσα δεν (μας φαίνεται να) εμπίπτουν σε κάποια κανονικότητα. Το γεγονός ότι δίνουμε σημασία στα περί "τύχης" δεν αποδεικνύει ότι όντως υπάρχει τύχη (ότι τέλος πάντων υπάρχει κάτι που ρυθμίζει με ευνοϊκό τρόπο τα πράγματα) αλλά αντίθετα αποδεικνύει την εγγενή μας
τάση να αναζητούμε κανονικότητες στην ερμηνεία του κόσμου. Με άλλα λόγια, επειδή ο μόνος τρόπος που διαθέτουμε για να κατανοήσουμε τον κόσμο και τον εαυτό μας, είναι η αναζήτηση
και η επιβολή* κανονικοτήτων (δηλαδή χαρακτηριστικών που επαναλαμβάνονται στην επαφή μας με τον κόσμο με τρόπο τέτοιο που να μας υποδηλώνει ότι σχετίζονται αιτιακά μεταξύ τους), οτιδήποτε δεν καταφέρνουμε να το εντάξουμε σε κάποια κανονικότητα, το εντάσσουμε στην "τύχη". Η Γη δεν βρέθηκε στην "ιδανική για τη ζωή απόσταση από τον ήλιο" για κάποιο λόγο. Απλά βρέθηκε σε αυτή την απόσταση και υπό αυτές τις συνθήκες για κάποιο διάστημα (μεταβάλλονται αυτές οι αποστάσεις και αυτές οι συνθήκες, η ζωή στη Γη δεν θα υπάρχει ες αεί) και, παρεμπιπτόντως, εμφανίστηκε η ζωή. Αυτό το "
για κάποιο λόγο" παραπάνω, είναι το αποτύπωμα της νόησής μας (αναζήτηση αιτιακής σχέσης, κανονικότητας) στην πρόσληψη του γεγονότος (απόσταση γης - ήλιου και φαινόμενο της ζωής)...
*Χαρακτηριστικό παράδειγμα: η ευθεία. Δεν απαντάται πουθενά στην φύση, αποτελεί απλώς μια αφαίρεση του μυαλού μας. Κι όμως, οργανώνουμε το χώρο μας (οικοδομικές ευθείες, γωνίες, οριογραμμές κλπ) και τη σκέψη μας (ακολουθίες) με βάση αυτήν.
andreas έγραψε:Τι θα πει 'δεν είναι ελεύθερος'; Ο φυσικός περιορισμός είναι μέσα σε λογικά πλαίσια, δεν είπα να πετάξει (αν και εν μέρει με την βοήθεια της τεχνολογίας το έχει επιτύχει), μιλάω για το αν υπάρχει πεπρωμένο ή όχι. Βατά πράγματα, αν εσύ πχ ήθελες πάρα πολύ να γίνεις πρόεδρος της βουλής, (δεν) θα τα κατάφερνες;
Αυτή η εικόνα που διατηρούμε για τους εαυτούς μας Αδρέα (κείμενο με bold) δεν είναι κάτι που ισχύει αναγκαστικά. Είναι μια εικόνα που πηγάζει από τις σημερινές κοινωνικές συνθήκες στον δυτικό - καπιταλιστικό κόσμο, και διαμορφώθηκε ιστορικά κατά τα τελευταία 50-60 χρόνια. Αυτό το "μπορείς να γίνεις ότι θες αρκεί να προσπαθήσεις" (το διατυπώνω κάπως χοντρά) διατηρεί κοινωνικά στοιχεία προτεσταντικά, φιλελεύθερα - καπιταλιστικά, μοντερνιστικά και ιδεαλιστικά. Έχει δημιουργηθεί ως αποτέλεσμα της φιλοσοφικής προσέγγισης (μετά τον Διαφωτισμό) που διακυρήττει την επιβολή του ανθρώπου πάνω στη φύση (και κατά συνέπεια, την αποσύνδεσή του από τις αναγκαιότητες), της αποθέωσης της ατομικής επιχειρηματικότητας και δράσης (ως αποτέλεσμα της κοινωνικής επικράτησης των αστών και της έκρηξης της αγγλικής βιομηχανικής επανάστασης), της φιλελεύθερης οπτικής επάνω στην κοινωνία (αμερικάνικο όνειρο) και της προτεσταντικής προσέγγισης στην εργασία (ιεροποίηση της εργατικότητας).
Το γεγονός λοιπόν ότι
φανταζόμαστε ότι είμαστε ελεύθεροι να γίνουμε ότι θέλουμε, είναι ουσιαστικά ένα στιγμιότυπο στην ιστορία του τρόπου με τον οποίο τα άτομα βλέπουν τους εαυτούς τους. Σε άλλες κοινωνίες ή εποχές, μια τέτοια δήλωση θα ήταν αδιανόητη! Ένας δουλοπάροικος δεν φανταζόταν ποτέ ότι θα είχε νόημα να προσπαθήσει να γίνει φεουδάρχης!
Με όλα αυτά θέλω να καταδείξω ότι το ίδιο το ερώτημα περί πεπρωμένου είναι ένα
δημιούργημα ιστορικό: το γεγονός ότι το θέτουμε δεν σημαίνει ότι μπορεί να υπάρχει ή να μην υπάρχει πεπρωμένο, αλλά ότι -χωρίς να το συνειδητοποιούμε- εκφράζουμε τις αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο τα άτομα καθορίζονται εντός των κοινωνιών.
andreas έγραψε:Όχι αυτό είναι νομίζω αρκετά ευδιάκριτο, δηλαδή οι πράξεις μας είναι επιλογές που έχουμε κάνει (μάλλον υποσυνείδητα αρχικά) "συνειδητά". Σαφώς δεν μιλάω για τις καθημερινές μας απλές επιλογές, αλλά για τις επιλογές που θα κάνουμε που θα καθορίσουν την πορεία της ζωή μας. Αν και έχει αποδειχθεί ότι ακόμα και οι απλές επιλογές στην ζωή μας όπως το τι θα αγοράσουμε δεν είναι τόσο συνειδητές.
Η ελευθερία στις επιλογές είναι πολύ στενότερη απ' όσο νομίζουμε. Είμαστε θεωρητικά ελεύθεροι να επιλέξουμε κάποια από τις δυνατότητες που ανακύπτει εντός όμως ενός
στενότατα καθορισμένου (και μάλιστα καθορισμένου από
αντικειμενικούς παράγοντες)
πλαισίου: το εύρος επιλογών ενός μαύρου σε μια κοινωνία με απαρτχάιντ είναι πολύ διαφορετικές από το αντίστοιχο εύρος ενός λευκού· το διαθέσιμο εύρος επιλογών του παιδιού ενός εργάτη από τη Δραπετσώνα είναι επίσης πολύ διαφορετικό από το διαθέσιμο εύρος επιλογών του παιδιού του Λάτση. Και όχι, όσο κι αν μας έχουν πείσει για αυτό, το παιδί του εργάτη από τη Δραπετσώνα δεν θα γίνει ποτέ Λάτσης.
Στην πράξη, το εύρος των επιλογών μας περιορίζεται ακόμη περισσότερο από τους ίδιους τους εαυτούς μας: αυτά που νομίζουμε ως ατομικές επιλογές μας είναι η πρακτική έκφραση του "προγραμματισμού" που έχουμε υποστεί λόγω του τρόπου και του περιβάλλοντος εντός του οποίου ανατραφήκαμε. Ψάχνουμε να βρούμε / προσπαθούμε να γίνουμε αυτό που η οικογένειά μας μάς έκανε να αποζητούμε, σε μια προσπάθεια αναπαραγωγής συγκεκριμένων αξιακών και δομικών σχέσεων. Στην πράξη είμαστε πολύ πιο ανελεύθεροι απ' όσο νομίζουμε, τόσο για λόγους οικονομικούς όσο και για λόγους κοινωνικούς!
Αν κάποιος ενδιαφέρεται περισσότερο για κάποια πτυχή των παραπάνω, ας το εκφράσει ώστε να τον παραπέμψω σε σχετικά -ενδιαφέροντα- αναγνώσματα...